Borçlar Hukuku ve Sözleşmeler

Bireyler, günlük hayatlarını sürdürürlerken kendilerini borç altına sokan veya hem borç altına sokup hem de alacaklı yapan pek çok ilişkiye taraf olurlar. Sabah erkenden fırından bir ekmek alırken veya bir dolmuşa binerken kişiler arası sarih veya zımni (açık veya örtülü) bir sözleşme, bir borç ilişkisi kurulur. Borçlar Hukuku bu anlamda kişiler arasındaki “Sözleşme, “Haksız Fiil” ve “Sebepsiz Zenginleşme”ye ilişkin konuları düzenlemektedir.

Borçlar Hukukunda irade serbestliği esastır. Taraflar dilediği alanda, dilediği konuda, sözleşme yapma arzu ve serbestliğine sahiptir. Ancak Türk Borçlar Kanunu m. 27′ de yer alan; “Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına aykırı veya konusu imkânsız olan sözleşmeler kesin olarak hükümsüzdür.” düzenlemesine aykırı olmaması gerekmektedir.

Anayasanın 48. maddesinin birinci fıkrasında yer alan Çalışma ve Sözleşme Hürriyeti başlıklı düzenlemede “Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir.” düzenlemesinden hareketle kimse istemediği bir sözleşmeyi yapmaya zorlanamayacağı gibi istediği bir sözleşmeyi yapmaktan da alıkonamaz. Ancak bazen sözleşme yapma zorunluluğu kamu hukuku veya özel hukuktan kaynaklanabilir. Örneğin kamu hukukundan kaynaklı durumlara örnek olarak; Posta, Telefon, Elektrik, Su, ve Doğalgaz işletmeeri sözleşme yapmakla yükümlüdürler. Sözleşmeyi yapmaktan kaçınmaları hukuka aykrı bir davranış oluşturacaktır. Böylesi bir durumda ifa davası veya tazminat davası açılabilir. Özel Hukukta yer alan sözleşme yapma yükümlülüğüne ilişkin fiili tekel durumunda bulunan özel kişilerden eczacı, hekim, fırıncı veya lokantacının haklı bir sebebe daynamadan mal arzı yapmaktan kaçınmaları yani sözleşme yapmaktan kaçınmaları hukuka ve bilhassa ahlaka, dürüstlük kuralına ayırılık teşkil edecektir. Böylesi bir durumda zarar gören taraf sözleşmenin yapılması için dava açabileceği gibi, sözleşmenin yapılmaması nedeniyle uğradığı zararı veya ödemek zorunda kaldığı miktarı sebepsiz zenginleşme yoluyla geri alabilir.

Sözleşme yapmakta her ne kadar irade serbestisi tanınmış olsa da bazen sözleşmelerin geçerliliği için taşıması gereken şartlar olabilir. Bu nedenle gerek sözleşme hazırlarken gerekse borçlar hukuku ile ilgili konularda, sözleşmeler ve borçlar hukuku ile ilgilenen bir avukattan dava ve danışmanlık hizmeti almanızı tavsiye ederiz.